Feshe Dayanmayan İşçi Alacakları

Feshe dayanmayan işçi alacakları nelerdir? İş sözleşmeniz devam ederken fazla mesai, hafta tatili ve ücret alacaklarınızı talep edebilir misiniz? 5 yıllık zamanaşımı, zorunlu arabuluculuk ve dava süreci hakkında rehberimizi inceleyebilirsiniz:

İş hayatında en çok düşülen hatalardan biri, tüm hakların ancak işten ayrıldıktan sonra talep edilebileceği düşüncesidir. Oysa Türk İş Hukuku, çalışana henüz iş yerindeyken de birçok mali hakkını talep etme yetkisi tanır. Bu yazımızda, “Feshe dayanmayan işçi alacakları” kavramını, hangi ödemelerin bu kapsama girdiğini ve yasal süreçleri en ince ayrıntısına kadar inceleyeceğiz. Amacımız, işçi ve işveren arasındaki dengeleri korurken, alın terinizin karşılığını almanıza yardımcı olacak profesyonel bir yol haritası sunmaktır.

FESHE DAYANMAYAN İŞÇİ ALACAKLARI NEDİR?

Feshe bağlı olmayan işçilik alacakları, işçinin iş sözleşmesi devam ederken hak kazandığı ancak kendisine henüz ödenmemiş olan tüm mali haklarını ifade eder. Bu alacakların en büyük özelliği, talep edilebilmesi için iş sözleşmesinin sona ermesine (feshedilmesine) gerek olmamasıdır. Yani bir işçi, halen çalışmaya devam ettiği bir iş yerinde, ödenmeyen fazla mesai veya hafta tatili ücreti için yasal yollara başvurabilir.

İş hukukunda alacaklar iki ana kategoriye ayrılır:

1. Feshe Bağlı Alacaklar: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kötü niyet tazminatı gibi ancak iş sözleşmesi bittiğinde doğan haklardır.
2. Feshe Dayanmayan Alacaklar: Maaş (ücret), fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretleri gibi çalışırken de muaccel olan haklardır.

İşveren, bu ödemeleri çalışma ilişkisi sürerken gerçekleştirmekle yükümlüdür. Eğer bu ödemeler yapılmazsa, işçi işten çıkmadan da dava açma hakkına sahiptir.

FESHE DAYANMAYAN İŞÇİLİK ALACAKLARI NELERDİR?

Feshe dayanmayan alacaklar oldukça geniş bir yelpazeye yayılmaktadır. İşçinin çalışırken talep edebileceği ve feshe dayanmayan temel haklarını aşağıdaki alt başlıklarda inceleyeceğiz:

ÜCRET ALACAĞI VE EKLERİ

İşçinin bir iş yerinde yaptığı çalışma karşılığında aldığı temel karşılık “ücret”tir. Ücret, iş sözleşmesinin en temel unsurudur ve kural olarak en geç ayda bir ödenmelidir. Sadece maaş değil; prim, ikramiye ve benzeri ek ödemeler de bu kapsama girer.

• Prim ve İkramiye: Genellikle performansa veya hedeflere dayalı olan bu ödemeler feshe bağlı değildir; hak edildiği an talep edilebilir.
• Transfer Ücreti: İşçinin başka bir birime transferi sırasında kararlaştırılan ödemedir.
• Bahşiş: Özellikle hizmet sektöründe toplanan ve işverenin dağıtmakla yükümlü olduğu ödemelerdir.

FAZLA MESAİ (FAZLA ÇALIŞMA) ÜCRETİ

İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Bu süreyi aşan her çalışma “fazla mesai” sayılır. Fazla mesai ücreti, normal saatlik ücretin %50 zamlı haliyle ödenmelidir. Eğer iş sözleşmesiyle çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse, 45 saate kadar olan ek çalışmalar fazla sürelerle çalışma ücreti olarak %25 zamlı ödenir.

Fazla mesai alacakları için işten ayrılmayı beklemek zorunlu değildir; işçi çalışırken de bu ücretleri talep edebilir.

HAFTA TATİLİ ÜCRETİ

İşçinin yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme hakkı vardır. İşçi hafta tatilinde çalışmasa bile o günün ücretini tam alır. Eğer işçi hafta tatilinde çalıştırılırsa, toplamda 2,5 yevmiye ücrete hak kazanır (1 yevmiye hak edilen tatil ücreti + 1 yevmiye fiili çalışma + 0,5 yevmiye fazla mesai zammı).

ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL (UBGT) ÜCRETİ

Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, 29 Ekim gibi resmi tatil günlerinde işçi çalışmasa dahi tam ücretini alır. Eğer bu günlerde çalışırsa, çalıştığı her gün için ayrıca bir günlük ücret (toplamda 2 yevmiye) ödenmelidir.

DİĞER ALACAK KALEMLERİ

• Asgari Geçim İndirimi (AGİ): 2022 öncesi dönemler için ödenmeyen AGİ tutarları talep edilebilir.
• İlave Tediye: Özellikle kamu işçilerine yıl içinde yapılan ek ödemelerdir.
• Sefer Harcırahı ve Primi: Görev gereği seyahat eden işçilerin konaklama ve yemek gibi masrafları için ödenen tazminatlardır.
• Eşit İşlem Borcuna Aykırılık Tazminatı: İşverenin çalışanlar arasında dil, din, ırk veya cinsiyet gibi nedenlerle ayrımcılık yapması durumunda ödenen tazminattır.

FESHE DAYANMAYAN ALACAKLARDA ZAMANAŞIMI SÜRESİ

İşçi alacaklarında hak kaybı yaşamamanın en kritik yolu zamanaşımı sürelerine dikkat etmektir. 4857 sayılı İş Kanunu ve genel hükümlere göre, feshe bağlı olmayan ücret alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır.

Bu 5 yıllık süre, alacağın muaccel olduğu (ödenebilir hale geldiği) tarihten itibaren başlar. Örneğin, 2024 yılının Ocak ayında hak ettiğiniz ancak ödenmeyen bir fazla mesai ücreti için zamanaşımı 2029 yılının Ocak ayında dolar. İş sözleşmesinin devam ediyor olması zamanaşımının işlemesine engel değildir.

HAKLARINIZI NASIL TALEP EDERSİNİZ? (ADIM ADIM SÜREÇ)

İşvereniniz feshe dayanmayan alacaklarınızı ödemiyorsa, izlemeniz gereken yasal bir yol haritası bulunmaktadır:

1. İŞVERENE YAZILI BİLDİRİM VE İHTARNAME

İlk adım olarak işverenle iletişime geçmek ve talebi yazılı olarak iletmek faydalıdır. Noter aracılığıyla gönderilecek bir ihtarname, alacakların miktarını ve ödeme talebini resmiyete döker.

2. ZORUNLU ARABULUCULUK BAŞVURUSU

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi alacakları için dava açmadan önce arabuluculuk yoluna başvurmak zorunludur. Arabuluculuk bir dava şartıdır; başvurmadan açılan davalar usulden reddedilir. Arabuluculuk sürecinde taraflar anlaşırsa süreç hızlıca çözülür; anlaşma sağlanamazsa dava yolu açılır.

3. İŞ MAHKEMESİNDE DAVA SÜRECİ

Arabuluculukta anlaşma sağlanamaması durumunda, işçi 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde İş Mahkemesi’ne başvurabilir. Bu davada görevli ve yetkili mahkeme genellikle işin yapıldığı yer veya işverenin yerleşim yeri mahkemesidir.

İSPAT YÜKÜ VE DELİLLER: HAKKINIZI NASIL KANITLARSINIZ?

Mahkeme sürecinde en önemli konu iddiaların kanıtlanmasıdır. İspat yükü kural olarak şu şekildedir:

• İşçi: Fazla mesai yaptığını, hafta tatilinde çalıştığını veya ücret miktarının iddia edilenden fazla olduğunu kanıtlamalıdır.
• İşveren: Ücretin ödendiğini, yıllık iznin kullandırıldığını veya puantaj kayıtlarının doğruluğunu kanıtlamalıdır.

Hangi Deliller Kullanılabilir?

• Ücret bordroları ve banka kayıtları.
• İş yerine giriş-çıkış (kartlı sistem, parmak izi) kayıtları.
• İş yeri iç yazışmaları, e-postalar ve WhatsApp mesajları.
• Tanık Beyanları: Özellikle iş yerindeki çalışma düzenini bilen mesai arkadaşlarının tanıklığı büyük önem taşır.

 

Özetle; iş dünyasında haklarınızı bilmek, emeklerinizin zayi olmasını engeller. Feshe dayanmayan alacaklar, işçinin ekonomik geleceğini koruyan en önemli teminatlardan biridir. Eğer ödenmeyen haklarınız olduğunu düşünüyorsanız, zamanaşımı sürelerini geçirmeden profesyonel bir hukuki süreci başlatmanız menfaatinize olacaktır.

SIKÇA SORULAN SORULAR

FESHE DAYANMAYAN İŞÇİ ALACAKLARI NELERDİR?

Fazla mesai ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve resmi tatil ücretleri, maaş (ücret) alacağı, prim ve ikramiyeler bu kapsama girer.

İŞTEN AYRILMADAN FAZLA MESAİ ÜCRETİMİ ALABİLİR MİYİM?

Evet. Fazla mesai ücreti alabilmek için iş sözleşmesinin feshedilmesi gerekmez; çalışırken de talep edilebilir.

MAAŞIMIN BİR KISMI ELDEN ÖDENİYORSA NE YAPMALIYIM?

Gerçek ücretinizin bordroda yazılandan fazla olduğunu tanık beyanları ve emsal ücret araştırması (ilgili odalardan alınan bilgiler) ve tanık beyanları ile ispatlayarak alacak talebinde bulunabilirsiniz.

HAFTA TATİLİNDE ÇALIŞIRSAM KAÇ PARA ALMALIYIM?

Hafta tatilinde çalışan bir işçi, o gün için toplamda 2,5 günlük ücret (yevmiye) hak eder.

YILLIK İZİN ÜCRETLERİ ÇALIŞIRKEN ÖDENİR Mİ?

Yıllık izin ücreti kural olarak fesihle muaccel olur. Ancak işveren rızası ile çalışırken de kullanılmayan izinlerin ücreti ödenebilir.

ALACAKLARIM İÇİN ZAMANAŞIMI SÜRESİ NE KADARDIR?

Ücret, fazla mesai, hafta tatili gibi alacaklar için zamanaşımı süresi 5 yıldır.

ARABULUCUYA GİTMEK ŞART MI?

Evet. İşçi alacakları için dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılması yasal bir zorunluluktur.

İŞVEREN ÜCRETİMİ ÖDEMEZSE İŞİ BIRAKABİLİR MİYİM?

Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir sebep olmaksızın ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Ayrıca bu durum haklı fesih sebebidir.

FAZLA MESAİ YAPTIĞIMI NASIL KANITLARIM?

İş yeri kayıtları, puantaj cetvelleri, e-postalar ve özellikle mesai arkadaşlarınızın tanık beyanları ile kanıtlayabilirsiniz.

PRİM VE İKRAMİYELER FESHE BAĞLI MIDIR?

Hayır, genellikle iş sözleşmesindeki şartlara bağlıdır ve çalışırken de hak edildiği an talep edilebilir.

İŞ MAHKEMESİNDE DAVA AÇMAK İÇİN AVUKAT TUTMALI MIYIM?

Hukuken zorunlu olmasa da, ispat yükü, hesaplamalar ve usul kuralları karmaşık olduğu için hak kaybına uğramamak adına bir iş hukuku avukatından destek almanız tavsiye edilir.