DERNEK NASIL KURULUR?

Dernek nedir, dernek nasıl kurulur ve dernek kurmak için gerekli belgeler nelerdir? 2026 yılı güncel mevzuatına göre dernek kuruluşu, tüzük hazırlama, DERBİS kullanımı ve yönetim süreçleri hakkında kapsamlı rehberdir.

Toplumda bir elin nesi var iki elin sesi var mantığıyla hareket etmek, ortak bir ideal peşinde koşmak ve sivil toplumun gücünü kullanmak isteyenlerin en çok merak ettiği konu şüphesiz şudur: Dernek nasıl kurulur? Dernekler, bireylerin bilgi ve çalışmalarını sürekli bir amaç doğrultusunda birleştirdikleri, kazanç paylaşma amacı gütmeyen güçlü yapılardır. İster bir yardım faaliyeti yürütmek isteyin, ister bir hobi grubunu kurumsallaştırın; dernek kuruluşu süreci, belirli hukuki prosedürleri ve belgeleri kapsayan titiz bir yolculuktur. Bu rehberimizde, dernek nedir, dernek kurmak için gerekli belgeler nelerdir ve derneğin amacı nedir gibi temel soruların yanı sıra, kuruluş sonrası yapılması gerekenleri de adım adım inceleyeceğiz.

DERNEK NEDİR?

Dernek, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirdikleri, tüzel kişiliğe sahip bir topluluktur. Derneklerin en temel özelliği, elde edilen gelirin üyeler arasında paylaşılamamasıdır; yani dernekler kâr amacı güden şirketlerden bu noktada kesin olarak ayrılırlar. Derneğin amacı hukuka ve ahlaka aykırı olamaz ve kanunlarla yasaklanmış bir gaye taşıyamaz.

KİMLER DERNEK KURABİLİR?

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 33. maddesi uyarınca herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma hakkına sahiptir. Ancak bu genel kuralın bazı önemli detayları vardır:

• Fiil Ehliyeti: Dernek kurucularının gerçek veya tüzel kişi fark etmeksizin fiil ehliyetine (reşit, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmama) sahip olmaları gerekir.
• Kişi Sayısı: Bir derneğin kurulabilmesi için en az 7 kurucunun bir araya gelmesi zorunludur.
• Yabancı Uyruklular: Türkiye’de yerleşme hakkına sahip olan yabancı gerçek kişiler de dernek kurabilirler.
• Çocuk Dernekleri: 15 yaşını bitiren ve ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin yazılı izni ile sosyal, kültürel veya sportif amaçlı “çocuk dernekleri” kurabilirler. Ancak 12-15 yaş arası çocuklar sadece üye olabilir, yönetimde görev alamazlar.
• Kısıtlamalar: Silahlı kuvvetler, kolluk kuvvetleri mensupları ve bazı kamu görevlileri için kendi özel kanunlarında dernek kurmaya dair bazı sınırlamalar bulunabilir.

DERNEK KURMAK İÇİN GEREKLİ BELGELER

Dernek kuruluş başvurusu, derneğin yerleşim yerinin bulunduğu ilin Valiliğine veya ilçenin Kaymakamlığına (Sivil Toplumla İlişkiler birimine) yapılır. Başvuru esnasında aşağıdaki belgelerin hazır olması gerekir:

1. Kuruluş Bildirimi: Tüm kurucular tarafından imzalanmış 1 adet form (Dernekler Yönetmeliği Ek-2).
2. Dernek Tüzüğü: Kurucular tarafından her sayfası imzalanmış, derneğin adını, amacını ve işleyişini belirten tüzük (genellikle 1 veya 3 nüsha istenir).
3. Tüzel Kişi Kurucu Belgeleri: Eğer kurucular arasında şirket, vakıf veya başka bir dernek varsa, bu tüzel kişinin unvanı, adresi ve yetkili organ kararının örneği sunulmalıdır.
4. Adres Belgeleri: Dernek merkezi bir apartman dairesi (tapuda mesken) ise kat malikleri kurulundan oy birliği ile alınmış muvafakatname; iş yeri ise kira sözleşmesi.
5. Yabancı Kurucu Belgeleri: Kurucular arasında yabancı uyruklular varsa, Türkiye’de ikamet etme haklarını gösteren belgelerin fotokopileri.
6. İzin Belgeleri: Eğer kurucular arasında yabancı bir kâr amacı gütmeyen kuruluş varsa, İçişleri Bakanlığı’ndan alınan izin yazılı beyanı.

DERNEK TÜZÜĞÜ NASIL HAZIRLANIR?

Dernek tüzüğü, derneğin “anayasası” gibidir ve derneğin tüm işleyişini düzenler. Mevzuat gereği tüzükte bulunması zorunlu olan başlıklar şunlardır:

• Derneğin adı ve merkezi,
• Derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek için yapılacak çalışmalar,
• Üye olma ve üyelikten çıkmanın şartları,
• Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı,
• Yönetim ve denetim kurullarının görevleri, asıl ve yedek üye sayıları,
• Derneğin şubesinin olup olmayacağı,
• Üyelik aidatlarının belirlenme şekli,
• Borçlanma usulleri ve iç denetim şekilleri,
• Tüzük değişikliği ve fesih halinde mal varlığının tasfiyesi.

Tüzüğün her sayfasının tüm kurucular tarafından imzalanması şarttır; noter onayı ise kuruluş aşamasında zorunlu değildir.

DERNEK KURULUŞ SÜRECİ VE TÜZEL KİŞİLİK KAZANILMASI

Dernekler, “bildirim” esasına göre kurulur. Bu, belgelerin mülki amirliğe verildiği an derneğin tüzel kişilik kazandığı anlamına gelir. Süreç şu şekilde işler:

1. Evrak Teslimi: Belgeler mülki amirliğe teslim edilir ve bir “Alındı Belgesi” alınır.
2. İnceleme: Mülki amirlik, belgeleri 60 gün içinde inceler.
3. Eksikliklerin Giderilmesi: Eğer tüzükte veya belgelerde kanuna aykırılık veya eksiklik tespit edilirse, derneğe bu eksikliği gidermesi için 30 gün süre verilir.
4. Kayıt: Eksiklik yoksa veya giderilirse, dernek mülki amirlikçe Dernekler Kütüğüne kaydedilir.
5. Yasal İşlem: Eksiklikler süresinde giderilmezse, derneğin feshine ilişkin dava açılması için durum Cumhuriyet Savcılığına bildirilir.

DERNEK KURULDUKTAN SONRA YAPILMASI GEREKEN İŞLEMLER

Tüzel kişilik kazanıldıktan sonra sorumluluklar bitmez; aksine asıl işler yeni başlar. İlk yapılması gerekenler şunlardır:

• İlk Genel Kurul: Kuruluş bildiriminden itibaren en geç 6 ay içinde ilk genel kurulun toplanması ve zorunlu organların (Yönetim ve Denetim Kurulu) seçilmesi zorunludur. Yapılmazsa dernek kendiliğinden sona erer.
• Defter Tasdiki: Dernekler kullanacakları defterleri kullanmaya başlamadan önce İl Müdürlüğünden veya noterden onaylatmalıdır.
• DERBİS Şifresi: Dernek yöneticileri, dijital bildirimler için İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü’nden DERBİS şifresi almalıdır.
• Vergi Numarası: İlgili vergi dairesine başvurarak vergi kimlik numarası alınmalıdır.

DERNEK DEFTERLERİ VE KAYIT USULLERİ

Dernekler, faaliyetlerini şeffaf bir şekilde belgelemek için belirli defterleri tutmakla yükümlüdür. İşletme hesabı esasına göre tutulması gereken zorunlu defterler şunlardır:

1. Karar Defteri: Yönetim kurulu kararları buraya işlenir ve üyelerce imzalanır.
2. Üye Kayıt Defteri: Üyelerin kimlik bilgileri, giriş ve çıkış tarihleri kaydedilir.
3. Evrak Kayıt Defteri: Gelen ve giden tüm yazışmalar tarih ve sıra numarasıyla işlenir.
4. İşletme Hesabı Defteri: Derneğin tüm gelir ve giderleri buraya kaydedilir.

Eğer derneğin brüt geliri yıllık 500.000 TL’yi (2025 güncel sınırına göre) aşarsa, bilanço esasına geçerek yevmiye defteri ve büyük defter tutma zorunluluğu doğar. Defterlerin mürekkepli kalemle yazılması ve Türkçe tutulması zorunludur.

DERBİS SİSTEMİ NEDİR VE NASIL KULLANILIR?

DERBİS (Dernekler Bilgi Sistemi), İçişleri Bakanlığı tarafından geliştirilen ve derneklerin tüm idari işlemlerini internet üzerinden yapmalarına olanak tanıyan resmi platformdur. 2025 yılı itibarıyla dernek yöneticileri şu işlemleri DERBİS üzerinden gerçekleştirir:

• Yıllık beyanname gönderimi,
• Genel kurul sonuç bildirimi,
• Üye listelerinin güncellenmesi,
• Yerleşim yeri (adres) değişikliği bildirimi,
• Tüzük değişikliği bildirimleri.

Sistemi kullanmak için yönetim kurulu kararıyla yetkilendirilmiş bir kişinin (genellikle başkan) İl Müdürlüğü’nden kullanıcı şifresi alması şarttır. Bildirimlerin süresinde yapılmaması idari para cezalarına yol açabilir.

DERNEK ORGANLARI VE GÖREVLERİ

Her derneğin kanunen bulunması zorunlu üç ana organı vardır:

1. Genel Kurul: Derneğin en yetkili karar organıdır ve tüm üyelerden oluşur. Tüzük değişikliği, fesih ve organların seçimi gibi temel kararları alır.
2. Yönetim Kurulu: Derneğin yürütme ve temsil organıdır. En az 5 asıl ve 5 yedek üyeden oluşur. Derneğin günlük işlerini yürütür.
3. Denetim Kurulu: Derneğin iç denetimini yapar. En az 3 asıl ve 3 yedek üyeden oluşur. Faaliyetlerin tüzüğe uygunluğunu denetleyerek rapor hazırlar.

DERNEK ÜYELİĞİ: KAZANILMASI VE SONA ERMESİ

Derneğe üye olmak isteyen kişi yazılı başvuruda bulunur; yönetim kurulu ise 30 gün içinde kararını bildirir. Üyelik üç şekilde sona erebilir:

• Kendiliğinden: Üyenin ölmesi veya üyelik şartlarını kaybetmesi halinde üyelik düşer.
• Çıkma (İstifa): Her üye, yazılı bildirimle dernekten istediği zaman istifa etme hakkına sahiptir.
• Çıkarılma (İhraç): Tüzükte belirtilen sebeplerin varlığı halinde veya haklı bir sebeple üye yönetim kurulu kararıyla dernekten çıkarılabilir.

Üyelerin en temel yükümlülüğü yıllık aidatlarını ödemek, en temel hakkı ise genel kurulda oy kullanmaktır. Onursal üyelerin ise oy hakkı ve aidat ödeme zorunluluğu yoktur.

DERNEK DENETİMİ KAÇ YILDA BİR YAPILIR?

Derneklerde iç denetim esastır. Denetim kurulu, derneğin hesap ve işlemlerini tüzükte belirtilen aralıklarla, ancak her halükarda yılda en az bir kez denetlemek ve sonuçları bir raporla sunmak zorundadır.

Dış denetim ise İçişleri Bakanlığı veya Valilik tarafından gerekli görülen hallerde her zaman yapılabilir. Özellikle kamu yararına çalışan dernekler en az iki yılda bir denetlenir. Ayrıca dernekler, her yılın nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıla ait faaliyetlerini içeren beyannameyi mülki amirliğe vermekle yükümlüdürler.

DERNEK TÜRLERİ VE ÖZEL STATÜLER

Dernekler faaliyet alanlarına ve yasal statülerine göre çeşitlilik gösterebilir:

• Kamu Yararına Çalışan Dernekler: En az bir yıldır faaliyette olan, topluma yararlı işler yapan ve Cumhurbaşkanı kararıyla bu statüyü kazanan derneklerdir. Çeşitli vergi muafiyetlerine sahiptirler.
• Federasyon ve Konfederasyonlar: Aynı amaçlı en az 5 dernek federasyon; en az 3 federasyon ise konfederasyon kurabilir.
• Çocuk Dernekleri: Kurucularının ve üyelerinin çocuklardan oluştuğu özel yapılardır.
• Gençlik ve Spor Kulüpleri: Spor faaliyetlerine yönelik tescil edilen derneklerdir.

DERNEK NASIL SONA ERER? FESİH VE TASFİYE SÜRECİ

Bir dernek üç farklı şekilde sona erebilir:

1. Kendiliğinden Sona Erme: Amacın gerçekleşmesi, genel kurulun iki defa üst üste toplanamaması veya borç ödemede acze düşülmesi gibi durumlarda dernek kendiliğinden dağılmış sayılır.
2. Genel Kurul Kararı (Fesih): Genel kurul, üyelerin 2/3’ünün katılımı ve katılanların 2/3’ünün oyu ile her zaman fesih kararı alabilir.
3. Mahkeme Kararı: Amacın kanuna veya ahlaka aykırı hale gelmesi durumunda mahkeme kararıyla dernek feshedilebilir.

Tasfiye süreci ise derneğin mal varlığının devredilmesini kapsar. Tasfiye işlemleri genellikle 3 ay içinde tamamlanmalıdır. Eğer tüzükte bir hüküm yoksa, derneğin mal varlığı mahkeme kararıyla en yakın amaçlı ve en çok üyeye sahip derneğe devredilir.

SIKÇA SORULAN SORULAR

DERNEK KURMAK İÇİN EN AZ KAÇ KİŞİ GEREKİYOR?

Dernek kurmak için gerçek veya tüzel en az 7 kişinin bir araya gelmesi şarttır.

DERNEK KURMA MALİYETİ NE KADARDIR?

Dernek kurmak için devlete ödenen bir harç yoktur. Ancak defterlerin alımı, kaşe yaptırılması ve tüzük basımı gibi kırtasiye masrafları ile kira/adres maliyetleri oluşacaktır. 2025 yılı için temel kırtasiye giderleri yaklaşık 1.500 – 3.000 TL arasındadır.

DERNEK MERKEZİ OLARAK EV ADRESİ GÖSTERİLEBİLİR Mİ?

Evet, ancak apartman sakinlerinin (kat malikleri kurulu) oy birliği ile muvafakatname vermesi zorunludur.

DERNEK KARAR DEFTERİNE NE YAZILIR?

Yönetim kurulunun aldığı her türlü idari karar, üye kabulleri, harcama yetkileri ve genel kurul kararları tarih ve sıra numarasıyla yazılır.

DERNEK DENETİMİ KAÇ YILDA BİR YAPILIR?

Derneklerde iç denetim en az yılda bir kez yapılır. Kamu yararına çalışan derneklerin resmi denetimi ise en az iki yılda bir gerçekleştirilir.

DERNEK BEYANNAMESİ NE ZAMAN VERİLİR?

Dernekler, her yılın 1 Ocak – 30 Nisan tarihleri arasında bir önceki yıla ait beyannamelerini mülki amirliğe vermek zorundadır.

DERNEK KURMAK İÇİN İZİN ALMAK GEREKİR Mİ?

Hayır, dernekler önceden izin almaksızın sadece bildirim yapılarak kurulur.

DERNEK ÜYELERİ MAAŞ ALABİLİR Mİ?

Gönüllülük esastır ancak genel kurul kararıyla yönetim ve denetim kurulu üyelerine ücret veya huzur hakkı verilebilir.

DERNEK ADINDA “TÜRK” VEYA “TÜRKİYE” KELİMELERİ KULLANILABİLİR Mİ?

Bu kelimelerin kullanımı İçişleri Bakanlığı’nın özel iznine tabidir.

İLK GENEL KURUL NE ZAMAN YAPILMALIDIR?

Dernek, tüzel kişilik kazandıktan sonra en geç 6 ay içinde ilk genel kurulunu yapmak zorundadır.