BOŞANMA DAVASI NEREDE AÇILIR?

0 4

Boşanma davası nerede açılır ve hangi mahkeme görevlidir? TMK 168 uyarınca ikametgah, yetki itirazı ve yurtdışında boşanma süreci hakkında merak edilen detayları inceleyebilirsiniz.

Evlilik birliğini hukuki olarak sonlandırmak isteyen eşlerin karşısına çıkan ilk ve en kritik sorulardan biri şudur: Boşanma davası nerede açılır? Bu soru, hem sürecin hızı hem de davanın usulden reddedilmemesi adına hayati bir öneme sahiptir. Hukuk sistemimizde “nerede” sorusu coğrafi bir yer olan “yetkiyi”, “hangi mahkeme” sorusu ise davanın türüne bakan “görevi” ifade eder. Yanlış mahkemede veya yanlış şehirde açılan bir dava, aylar süren zaman kayıplarına ve ek masraflara yol açabilir. İşte vatandaşlarımızın boşanma sürecine adım atarken bilmesi gereken tüm detayları içeren kapsamlı rehberimiz:

BOŞANMA DAVASI HANGİ MAHKEMEDE AÇILIR?(GÖREVLİ MAHKEME)

Boşanma davalarında görevli mahkeme, Türk yargı sisteminde özel olarak bu konular için ihtisaslaşmış olan Aile Mahkemeleridir. Aile Mahkemeleri, boşanmanın yanı sıra nafaka, velayet, mal rejimi ve tazminat gibi evlilik birliğinden doğan tüm uyuşmazlıklara bakmakla yükümlüdür.

Peki, yaşadığınız ilçede Aile Mahkemesi yoksa ne yapmalısınız? Nüfus yoğunluğunun az olduğu yerlerde müstakil bir Aile Mahkemesi bulunmayabilir. Bu durumda dava, Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır; ancak bu mahkeme davaya “Aile Mahkemesi sıfatıyla” bakacaktır. Dava dilekçesinde mahkemenin bu sıfatının mutlaka belirtilmesi gerekir. Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir ve hakim tarafından davanın her aşamasında kendiliğinden (re’sen) dikkate alınır.

BOŞANMA DAVASI NEREDE AÇILIR? (YETKİLİ MAHKEME)

“Boşanma davası nerede açılır?” sorusunun cevabı, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 168. maddesinde net bir şekilde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, davanın açılabileceği yerler konusunda taraflara üç temel seçenek sunmuştur:

Eşlerden birinin yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesi: Davayı açan eş, ister kendi yaşadığı yerdeki isterse karşı tarafın yaşadığı yerdeki Aile Mahkemesi’nde davayı açabilir.
Eşlerin son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi: Eğer eşler, dava açılmadan önce en az altı ay boyunca aynı adreste ikamet etmişlerse, bu yerin mahkemesi de yetkili kabul edilir.

Burada “yerleşim yeri” kavramı, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yeri ifade eder. Sadece geçici olarak bulunulan veya tatil yapılan yerler yetkili mahkeme tayininde esas alınmaz.

ANLAŞMALI BOŞANMA DAVASI NEREDE AÇILIR?

Anlaşmalı boşanma davaları, eşlerin boşanma ve sonuçları üzerinde tam mutabakata vardığı süreçlerdir. Bu tür davalarda usul kuralları çok daha esnektir. Anlaşmalı boşanma davası, Türkiye’nin herhangi bir yerindeki Aile Mahkemesi’nde açılabilir.

Tarafların ikametgahlarının veya son ortak konutlarının nerede olduğunun anlaşmalı boşanma açısından bir önemi yoktur. Örneğin, eşler Ankara’da yaşıyor olsalar bile İstanbul’daki bir mahkemede anlaşmalı boşanma davası açabilirler. Bu durum, sürecin çok daha hızlı ve itirazsız bir şekilde sonuçlanmasına imkan tanır.

ÇEKİŞMELİ BOŞANMA DAVASI NEREDE AÇILIR?

Çekişmeli boşanma davası nerede açılır konusu, tarafların birbiriyle anlaşamadığı durumlarda daha katı kurallara tabidir. Çekişmeli davalarda TMK 168. maddedeki yetki kurallarına sıkı sıkıya uyulmalıdır. Eğer davacı taraf, yetkisiz bir mahkemede dava açarsa, davalı eşin “yetki itirazında” bulunma hakkı doğar.

Yetki itirazı, cevap dilekçesi süresi içinde ve “ilk itiraz” olarak ileri sürülmelidir. Eğer davalı taraf süresi içinde itiraz etmezse, yetkisiz mahkeme dahi yetkili hale gelir ve davaya bakmaya devam eder. Ancak itiraz haklı bulunursa, mahkeme yetkisizlik kararı vererek dosyayı yetkili mahkemeye gönderir; bu da davanın en az birkaç ay uzamasına neden olur.

ŞİDDET VE MAĞDURİYET DURUMLARINDA YETKİ İSTİSNALARI

Hukuk sistemimiz, özellikle şiddet mağduru kadınları korumak adına yetki kurallarında önemli istisnalar tanımıştır. Yargıtay içtihatlarına göre, eşinden şiddet gördüğü veya tehdit edildiği için ortak konutu terk edip başka bir şehre (örneğin baba evine veya bir sığınma evine) gitmek zorunda kalan eş, davasını sığındığı yer mahkemesinde açabilir.

Baba Evine Sığınma: Ekonomik bağımsızlığı olmayan kadının ailesinin yanına dönmesi hayatın olağan akışına uygun kabul edilir ve burası artık onun yerleşim yeri sayılır.
Hayati Tehlike: Şiddet mağduru eşin, can güvenliği nedeniyle bulunduğu şehirde dava açması, yetkisizlik kararı ile tekrar mağdur edilmemesi adına Yargıtay tarafından desteklenmektedir.

YURT DIŞINDA YAŞAYANLARIN BOŞANMA DAVASI NEREDE AÇILIR?

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için yetkili mahkemenin belirlenmesi Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunu (MÖHUK) çerçevesinde yapılır. Eğer yurt dışında yaşayan vatandaşlarımız Türkiye’de boşanmak istiyorlarsa, yetkili mahkeme şu sırayla belirlenir:

Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesi,
Türkiye’de yerleşim yeri yoksa, sakin oldukları (fiilen kaldıkları) yer mahkemesi,
Bunlar da yoksa; Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde dava açılabilir.

Ayrıca, yurt dışında yabancı bir mahkemeden alınmış boşanma kararının Türkiye’de de geçerli olması için Tanıma ve Tenfiz davası açılması veya nüfus müdürlüklerine başvurulması gerektiğini unutmamak gerekir.

BOŞANMA DAVASI İÇİN İLK NEREYE GİDİLİR?

Süreci başlatmak isteyen vatandaşlarımızın izlemesi gereken somut adımlar şunlardır:

Dava Dilekçesinin Hazırlanması: Boşanma sebeplerini, taleplerinizi (nafaka, velayet, tazminat) ve delillerinizi içeren profesyonel bir dilekçe hazırlanmalıdır.
Adliye Tevzi Bürosu: Yetkili mahkemenin bulunduğu adliyeye gidilerek “Hukuk Tevzi Bürosu“na başvurulur.
Harç ve Masrafların Ödenmesi: Dava açılışı için gerekli olan harçlar ve gider avansı mahkeme veznesine yatırılmalıdır. Bu ödemeler yapılmadan dava süreci resmi olarak başlamaz.

ADLİYEYE GİTMEDEN BOŞANMA DAVASI NASIL AÇILIR?

Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte adliyeye bizzat gitme zorunluluğu ortadan kalkmıştır. Boşanma davasını fiziksel olarak orada bulunmadan açmanın iki yolu vardır:

UYAP Vatandaş Portal: E-imza veya mobil imza sahibi olan vatandaşlar, UYAP sistemi üzerinden dilekçelerini yükleyerek ve harçlarını online ödeyerek davalarını açabilirler.
Avukat Aracılığıyla: Noterden boşanma davası açma yetkisini içeren bir vekaletname vererek bir avukat görevlendirdiğinizde, avukatınız tüm süreci sizin adınıza yürütür ve sizin adliyeye gitmenize gerek kalmaz.

YANLIŞ MAHKEMEDE DAVA AÇILIRSA NE OLUR?

Boşanma davası yanlış mahkemede açıldığında iki temel sorunla karşılaşılır:

Görevsizlik Kararı: Dava Aile Mahkemesi yerine Asliye Hukuk gibi görevsiz bir mahkemede açılırsa, hakim dosyayı görevli mahkemeye gönderir.
Yetkisizlik Kararı: Karşı tarafın itirazı üzerine mahkeme yetkisizlik kararı verirse, dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi gerekir.

Her iki durumda da kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın yetkili/görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir; aksi takdirde dava açılmamış sayılır.

SIKÇA SORULAN SORULAR

BOŞANMA DAVASI NEREDE AÇILIR?

Boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yerindeki veya son altı ay boyunca birlikte yaşadıkları yerdeki Aile Mahkemesi’nde açılır.

BOŞANMA DAVASI İÇİN İLK NEREYE GİDİLİR?

Yetkili adliyenin tevzi bürosuna gidilerek hazırlanan dilekçe teslim edilir ve harçlar ödenerek süreç başlatılır.

ADLİYEYE GİTMEDEN BOŞANMA DAVASI NASIL AÇILIR?

UYAP Vatandaş Portal üzerinden e-imza ile veya bir avukata vekalet vererek adliyeye gitmeden dava açabilirsiniz.

BOŞANMA DAVASI HANGİ MAHKEMEDE AÇILIR?

Boşanma davalarında görevli mahkeme münhasıran Aile Mahkemeleridir.

EŞİM BAŞKA ŞEHİRDE YAŞIYOR, KENDİ ŞEHRİMDE DAVA AÇABİLİR MİYİM?

Evet, davacı kendi ikametgahının bulunduğu yerdeki mahkemede de boşanma davası açma hakkına sahiptir.

AİLE MAHKEMESİ OLMAYAN YERDE BOŞANMA DAVASI NEREDE AÇILIR?

Aile Mahkemesi bulunmayan ilçelerde dava Asliye Hukuk Mahkemesi’nde “Aile Mahkemesi sıfatıyla” açılır.

ANLAŞMALI BOŞANMA HER YERDE AÇILABİLİR Mİ?

Evet, anlaşmalı boşanma davalarında yetki kısıtlaması yoktur; Türkiye’nin her yerindeki Aile Mahkemesi’nde açılabilir.

YURT DIŞINDA YAŞAYANLAR TÜRKİYE’DE NEREDE DAVA AÇAR?

Türkiye’deki son yerleşim yerinde, bu yoksa sakin olunan yerde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinde açabilirler.

BOŞANMA DAVASI AÇMAK İÇİN İKAMETGAHIN AYNI OLMASI ŞART MI?

Hayır, eşler ayrı şehirlerde yaşıyor olsa bile her iki tarafın ikametgahı da yetkili mahkeme seçeneğidir.

YETKİSİZ MAHKEMEDE AÇILAN DAVA REDDEDİLİR Mİ?

Mahkeme yetki konusunu kendiliğinden reddetmez; ancak karşı taraf süresi içinde yetki itirazında bulunursa dava yetkisizlikten reddedilerek yetkili mahkemeye gönderilir.