İSTİFA EDEN İŞÇİ İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
İstifa eden işçi ihbar tazminatı alabilir mi sorusunun cevabı, feshin nedenine ve usulüne göre değişmektedir. Haklı nedenle fesih, mobbing ve ihbar süreleri hakkında aşağıdaki rehberimizi inceleyebilirsiniz.
İş hayatında en çok merak edilen konuların başında, bir işçinin kendi isteğiyle işten ayrılması durumunda hangi haklara sahip olduğu gelmektedir. Özellikle “istifa eden işçi ihbar tazminatı alabilir mi?” sorusu, hem çalışanlar hem de işverenler için hukuki bir muamma niteliği taşıyabilmektedir. Genel hukuk kuralı olarak ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve kanuni bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat türüdür.
Hukuki perspektiften bakıldığında, ihbar tazminatının temel amacı, iş sözleşmesinin aniden sona erdirilmesiyle tarafların uğrayabileceği mağduriyeti engellemek ve yeni bir iş ya da yeni bir işçi bulmak için gerekli zamanı sağlamaktır. Ancak ülkemizdeki uygulamada, işten kendi isteğiyle ayrılan (istifa eden) bir işçinin, ayrılma gerekçesi ne olursa olsun kural olarak ihbar tazminatı talep hakkı bulunmamaktadır. Bu rehberimizde, istifa sürecinde ihbar tazminatının hangi durumlarda gündeme gelebileceğini, haklı nedenle fesih hallerini ve Yargıtay’ın güncel yaklaşımlarını detaylıca ele alacağız.
İHBAR TAZMİNATI NEDİR VE HANGİ ŞARTLARDA DOĞAR?
İhbar tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesinde düzenlenen, belirsiz süreli iş sözleşmelerine özgü bir haktır. Bir iş sözleşmesinin sonlandırılmasından önce durumun karşı tarafa yazılı olarak bildirilmesi esastır.
İHBAR TAZMİNATININ TEMEL ŞARTLARI
İhbar tazminatına hak kazanabilmek veya bu tazminatı ödemek zorunda kalmamak için şu şartların varlığı aranır:
- Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi: İhbar tazminatı sadece belirsiz süreli sözleşmelerde söz konusudur; süresi belirli olan sözleşmelerin bitiminde ihbar tazminatı ödenmez.
- Bildirim Sürelerine Uyulmaması: İş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, işçinin o işyerindeki kıdemine göre belirlenen sürelere uymak zorundadır.
- Haklı Bir Nedenin Bulunmaması: İş sözleşmesi, Kanunun 24. veya 25. maddelerinde sayılan haklı nedenler dışındaki bir gerekçeyle feshediliyorsa bildirim sürelerine uyulmalıdır.
KENDİ İSTEĞİYLE AYRILAN İŞÇİ İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
Hukuk sistemimizde “istifa”, işçinin iş sözleşmesini tek taraflı irade beyanıyla sona erdirmesidir. Bu noktada vatandaşlarımızın en çok yanıldığı konu, haklı bir nedeni olsa dahi istifa eden kişinin ihbar tazminatı alabileceğidir.
Cevap oldukça nettir: Hayır, istifa eden işçi ihbar tazminatı alamaz. İşçi iş sözleşmesini ister haklı bir nedenle (maaş ödenmemesi, mobbing vb.), ister geçerli bir nedenle, isterse hiçbir neden göstermeksizin feshetsin; işverenden ihbar tazminatı talep etme hakkına sahip değildir. İhbar tazminatı, kural olarak sözleşmeyi fesheden tarafın değil, fesihten etkilenen (sözleşmesi feshedilen) tarafın hakkıdır.
HAKLI NEDENLE FESİH VE İHBAR TAZMİNATI İLİŞKİSİ
İş Kanunu, işçiye belirli durumlarda iş sözleşmesini derhal (ihbar süresini beklemeden) feshetme yetkisi verir. Bu duruma “haklı nedenle fesih” denir.
İŞÇİNİN HAKLI NEDENLE FESİH SEBEPLERİ
İşçinin haklı nedenle istifa edebileceği ve bu sayede kıdem tazminatına hak kazanabileceği bazı durumlar şunlardır:
- Ücretin Ödenmemesi: Maaşın, fazla mesai ücretlerinin veya SGK primlerinin eksik veya geç yatırılması.
- Mobbing ve Kötü Muamele: İşverenin işçiye hakaret etmesi, cinsel tacizde bulunması veya psikolojik baskı (mobbing) uygulaması.
- Sağlık Sebepleri: İşin niteliğinin işçinin sağlığı için tehlike arz etmesi.
- Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık: İşverenin iş sözleşmesi yapılırken işçiyi yanıltması veya çalışma şartlarını uygulamaması.
Önemli Not: İşçi bu nedenlerle işten ayrıldığında kıdem tazminatını alabilir ancak ihbar tazminatını yine de alamaz. Çünkü sözleşmeyi bitiren tarafın kendisi olduğu kabul edilir.
ÖZEL DURUMLARDA İSTİFA: EVLİLİK, ASKERLİK VE EMEKLİLİK
Bazı özel hallerde kanun, işçiye istifa etse dahi kıdem tazminatı alma hakkı tanımıştır. Peki, bu durumlarda ihbar tazminatı ne olur?
EVLİLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILMA
Kadın işçiler, evlendikleri tarihten itibaren 1 yıl içerisinde bu gerekçeyle istifa edebilirler. Bu durumda kadın işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak evlilik nedeniyle ayrılan kadın işçi, ihbar tazminatı alamaz ve ihbar süresinde çalışması da gerekmez.
ASKERLİK VE EMEKLİLİK
Muvazzaf askerlik hizmeti veya emeklilik haklarını kazanmış olma (yaşlılık aylığına hak kazanma) nedeniyle işten ayrılan işçiler de kıdem tazminatlarını alabilirler. Ancak Yargıtay kararlarına göre, bu sebeplerle sözleşmeyi fesheden işçi ihbar tazminatı talep edemez.
MOBBİNG İSTİSNASI: İSTİFA EDEN İŞÇİ NE ZAMAN İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR?
Kural olarak istifa eden işçi ihbar tazminatı alamaz desek de, hukukta hakkaniyetin gerektirdiği istisnalar mevcuttur. Yargıtay’ın bazı güncel kararlarında, işverenin işçiye sistematik olarak uyguladığı mobbing (psikolojik taciz) sonucunda, işçinin iradesinin sakatlanarak istifaya zorlandığı durumlarda, işçinin ihbar tazminatına da hak kazanabileceği hüküm altına alınmıştır.
Eğer işveren, işçiyi pasifize ederek, tecrübesine uygun olmayan görevler vererek veya “işe yaramayan personel” algısı oluşturarak istifaya yönlendirmişse; bu durum artık bir “istifa” değil, işverenin feshi olarak yorumlanabilmektedir. Bu gibi istisnai hallerde işçi, uzman bir avukat desteğiyle mobbingi kanıtladığı takdirde hem kıdem hem de ihbar tazminatını alabilmektedir.
İHBAR SÜRELERİ VE HESAPLAMA TABLOSU
İstifa etmek isteyen ancak işverene ihbar tazminatı ödemek istemeyen bir işçi, çalışma süresine göre değişen bildirim sürelerine uymalıdır.
| ÇALIŞMA SÜRESİ | BİLDİRİM (İHBAR) SÜRESİ |
| 6 aydan az sürmüşse | 2 Hafta (14 gün) |
| 6 ay ile 1,5 yıl arasındaysa | 4 Hafta (28 gün) |
| 1,5 yıl ile 3 yıl arasındaysa | 6 Hafta (42 gün) |
| 3 yıldan fazla sürmüşse | 8 Hafta (56 gün) |
Bu süreler asgaridir ve iş sözleşmesi ile artırılabilir. Eğer işçi bu sürelere uymadan “bugün bırakıyorum” diyerek giderse, işveren işçiden bu sürelere ilişkin ücreti “ihbar tazminatı” olarak talep edebilir.
İSTİFA EDERKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUKUKİ USULLER
İşten ayrılma süreci, ileride açılacak bir davada hak kaybına uğramamak için titizlikle yönetilmelidir.
- İhtarname Göndermek: İstifa gerekçenizi (özellikle haklı bir nedeniniz varsa) noter kanalıyla göndereceğiniz bir ihtarname ile bildirmek ispat açısından çok önemlidir.
- Belgeleri Eklemek: Evlilik nedeniyle ayrılıyorsanız evlenme cüzdanı fotokopisini, emeklilik için ayrılıyorsanız SGK’dan alınan “emekli olabilir” yazısını işverene sunmalısınız.
- İstifa Dilekçesine Şerh Düşmek: İşveren baskısıyla bir belge imzalatılıyorsa, ihtirazi kayıt düşmek veya durumu derhal bir avukata bildirmek gerekir.
- Arabuluculuk Şartı: Tazminatınızı alamadığınız durumlarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız yasal bir zorunluluktur.
İş sözleşmesinin sona ermesi, hem duygusal hem de mali açıdan kritik bir süreçtir. “İstifa eden işçi ihbar tazminatı alabilir mi?” sorusuna verilen genel “hayır” cevabı, her somut olayın özelliklerine göre esneyebilir. Özellikle mobbing, iş şartlarında esaslı değişiklik veya irade fesadı gibi durumlar söz konusuysa, haklarınızı doğru bir şekilde talep etmek için profesyonel hukuki yardım almanız hayati önem taşır.
İstifa dilekçenizi hazırlamadan veya işvereninize herhangi bir belge imzalamadan önce bir iş hukuku avukatına danışmak, yılların emeği olan tazminatlarınızın yanmasını engelleyebilir. Unutmayın, fesih bildiriminde yer verilmeyen bir gerekçe, sonradan dava aşamasında aleyhinize kullanılabilir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
KENDİ İSTEĞİYLE AYRILAN İŞÇİ İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
Hayır, İş Kanunu uyarınca sözleşmeyi fesheden taraf (istifa eden işçi) ihbar tazminatı talep edemez.
HAKLI NEDENLE FESİH İHBAR TAZMİNATI ALMAYA YETERLİ MİDİR?
İşçi haklı nedenle (örneğin maaş alamama) istifa ettiğinde kıdem tazminatı alır ancak ihbar tazminatı alma hakkı doğmaz.
EVLİLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILAN KADIN İŞÇİ İHBAR TAZMİNATI ALIR MI?
Hayır, evlilik nedeniyle ayrılan kadın işçi kıdem tazminatı alabilir ama ihbar tazminatı talep edemez.
İSTİFA EDEN İŞÇİ İHBAR SÜRESİNDE ÇALIŞMAK ZORUNDA MI?
Eğer işçi ihbar tazminatı ödemek istemiyorsa, kıdemine uygun olan ihbar süresinde çalışmaya devam etmelidir. Ancak haklı nedenle fesihte bu zorunluluk yoktur.
İŞVEREN İSTİFA EDEN İŞÇİDEN İHBAR TAZMİNATI İSTEYEBİLİR Mİ?
Evet, eğer işçi ihbar sürelerine uymadan işi aniden bırakıp giderse işveren bu tazminatı işçiden talep edebilir.
MOBBİNG NEDENİYLE İSTİFA EDERSEM İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR MİYİM?
Normalde hayır; ancak Yargıtay, mobbing sonucu iradenin fesada uğratıldığı durumlarda istisnai olarak ihbar tazminatına da karar verebilmektedir.
EMEKLİLİK SEBEBİYLE İSTİFA EDEN İHBAR TAZMİNATI ALIR MI?
Hayır, emeklilik sebebiyle ayrılmak bir istifa türü sayıldığı için ihbar tazminatı hakkı doğurmaz.
ASKERLİK NEDENİYLE AYRILAN İŞÇİ İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?
Askerlik nedeniyle ayrılan işçi kıdem tazminatı alabilir ancak ihbar tazminatına hak kazanamaz.
İSTİFA EDEN İŞÇİ İŞSİZLİK MAAŞI ALABİLİR Mİ?
Hayır, kural olarak kendi isteğiyle istifa eden işçiler, ayrılma gerekçesi ne olursa olsun işsizlik maaşından yararlanamazlar.
İHBAR TAZMİNATI DAVASI NE KADAR SÜREDE AÇILMALIDIR?
İhbar tazminatı ve diğer işçilik alacakları için zamanaşımı süresi genellikle 5 yıldır.
İHBAR TAZMİNATI HANGİ ÜCRET ÜZERİNDEN HESAPLANIR?
İhbar tazminatı, işçinin en son aldığı brüt ücret üzerinden hesaplanır.
