İŞ YERİ HEKİMİ BULUNDURMA ZORUNLULUĞU | İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ REHBERİ

İş yeri hekimi bulundurma zorunluluğu İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda(6331) düzenlenmekte olup, işveren, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. Bu kapsamda, işyerinde belirli sayı ve tehlike sınıfına göre işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bulundurmak gerekir. İş yeri hekimi bulundurma zorunluluğu kanuna göre 50 ve üzeri çalışanı olan tüm işyerleri için geçerlidir. Tehlikeli sınıfta 10’dan fazla işçi çalışıyorsa ayrıca diğer sağlık personeli de istihdam edilmelidir. Nitelikli personel yoksa işveren, OHS hizmetlerini kısmen veya tamamen Ortak Sağlık Güvenlik Birimi (OSGB) ya da ÇASMER gibi dış kaynaklardan sağlayabilir.

Zaman içinde ertelemelere uğrayan bu düzenleme, 1 Ocak 2025’ten itibaren tüm işyerlerini kapsayacak şekilde yürürlüğe girmiştir. Özellikle az tehlikeli sınıftaki ve 50’den az işçi çalıştıran işletmelerde zorunluluk ertelenmiş, son olarak bu erteleme 31.12.2024 itibarıyla sona ermiş ve 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiştir. Sonuç olarak, günümüzde tehlike sınıfı ve çalışan sayısından bağımsız olarak her işyerinde işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirme zorunluluğu bulunmaktadır.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KAPSAMINDA İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

İşverenin öncelikli görevi, çalışanları iş kaynaklı tehlikelerden korumaktır. Kanunun 4. maddesine göre işveren; mesleki risklerin önlenmesi ve gerekli tedbirlerin alınması, çalışanlara bilgi/ eğitim verilmesi, alınan sağlık ve güvenlik önlemlerine uyumun denetlenmesi ve risk değerlendirmesi yapılması gibi yükümlülüklere sahiptir. Örneğin:
– Çalışanların mesleki risklerden korunması için gerekli tüm tedbirleri almak ve personeli eğitmek,
– İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını sürekli denetleyerek ihlalleri gidermek,
– İşyeri ortamında risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak,
– İşe yeni başlayan çalışanların sağlık taramalarını yaptırıp işe uygunluğunu gözetmek,

gibi yükümlülükler işveren tarafından yerine getirilmelidir. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini personeli arasında atama yaparak veya dış kaynaklardan hizmet alarak sağlayabilir; bu sorumluluk hizmet alınması durumunda bile devam eder.

HANGİ İŞYERLERİNDE İŞYERİ HEKİMİ VE İSG UZMANI BULUNDURMAK ZORUNLUDUR?

Kanun ve yönetmeliklere göre şu işyerlerinde bu uzmanların bulunması zorunludur:

• 50 ve üzeri çalışanı olan her işyeri (tüm tehlike sınıfları).
• Az tehlikeli sınıftaki ve 50’den az çalışanı olan işyerleri de 1 Ocak 2025’ten itibaren bu zorunluluğa tabidir.
• Tehlikeli sınıfta 10’dan fazla çalışanı olan işyerleri, ayrıca “diğer sağlık personeli” görevlendirmekle yükümlüdür.

Özetle, Türkiye’de artık bir işyerinde en az bir işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bulunması yasal bir zorunluluktur. Gereken nitelikte personel işverenin kadrosunda yoksa bu hizmetler Ortak Sağlık Güvenlik Birimi (OSGB) gibi Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurumlar aracılığıyla sağlanabilir. Ertelenmiş süreler nedeniyle idari yaptırım uygulanmaya başlanmıştır; yükümlülüklere uymayan işverenler için her ay süreyle idari para cezası kesilir. Örneğin, Kanun’da belirtilen her bir atama yükümlülüğünü yerine getirmeyen işveren için 44.443 TL’den başlayan cezalar öngörülmüştür; bu ihlal her ay devam ederse cezalar tekrarlanır.

İŞYERİ HEKİMİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI

İşyeri hekimi, işyerindeki mesleki sağlık hizmetlerinden sorumlu lisanslı tabiptir. Temel görevi, çalışanların işine bağlı sağlık sorunları yaşamamasını sağlamak ve meslek hastalıklarını önlemektir. İş yeri hekimlerinin bazı başlıca görevleri şunlardır:
– Sağlık gözetimi: İşe giriş, periyodik ve çıkış muayeneleri yaparak, işçinin işe uygunluğunu kontrol etmek.
– Risk tespiti: İş ortamındaki olası sağlık tehlikelerini belirleyerek önleyici tedbirler önerme.
– İş sağlığı eğitimi: Çalışanlara iş kaynaklı sağlık riskleri konusunda bilgilendirme ve korunma yöntemleri kazandırma.
– İlk yardım ve yönlendirme: Hafif sağlık sorunlarını tanı ve tedavi etmek; ciddi durumlarda uygun sağlık kuruluşlarına sevk etmek.

İşyeri hekimi, meslek hastalıkları bildirimlerini de yapmakla yükümlüdür. Özellikle yeni işe girenlerin sağlık kayıtlarını oluşturur ve çalışanların korunması için gereken tıbbi tedbirleri planlar. Sağlık raporları düzenlemek de işyeri hekiminin görevlerindendir; küçük işyerlerinde (50’den az çalışanlı az tehlikeli) bu raporlar aile hekimi veya ÇASMER’den de alınabilmektedir.

İŞ GÜVENLİĞİ UZMANININ GÖREVLERİ VE İŞYERİNDEKİ ROLÜ

İş güvenliği uzmanı, işyerindeki güvenlik önlemlerini denetlemek ve riskleri yönetmekle görevli uzman kişidir. İSG uzmanlarının başlıca görevleri şunlardır:
– Mevzuata uygunluk denetimi: İşyerindeki donanım ve uygulamaların iş sağlığı ve güvenliği standartlarına uyup uymadığını kontrol etmek.
– Tehlike tespiti: Ortamdaki fiziki, kimyasal ve biyolojik riskleri belirlemek, gereken güvenlik önlemlerini planlamak.
– Kaza/olay incelemesi: Gerçekleşen iş kazalarının nedenlerini araştırmak, tekrarlanmaması için düzeltici adımlar önermek.
– Eğitim ve acil durum hazırlığı: Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri vermek, yangın ve tahliye tatbikatları düzenlemek.
– İşbirliği: Teknik personel, mühendis veya doktorlarla koordinasyon sağlayarak önleyici programlar geliştirmek.

Bu görevlerle iş güvenliği uzmanı, işverenin işyerindeki güvenlik kültürünü güçlendirir ve kazaların önlenmesine katkı sağlar. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, iş güvenliği uzmanlarının bağımsız çalışmasını öngörür ve işverene rehberlik yapmalarını esas alır.

İŞYERİ HEKİMİ VE İSG UZMANI ÇALIŞMA SÜRELERİ VE YASAL DÜZENLEMELER

İş yeri hekiminin aylık çalışma süresi, işyerinin tehlike sınıfına göre kanun ve yönetmeliklerle belirlenmiştir. Buna göre;
– Az tehlikeli sınıf: Her çalışan için ayda en az 5 dakika doktor hizmeti alınmalıdır.
– Tehlikeli sınıf: Her çalışan için ayda 10 dakika hizmet.
– Çok tehlikeli sınıf: Her çalışan için ayda 15 dakika hizmet.

Bu esaslar “İşyeri Hekimlerinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik”te hüküm altına alınmıştır. Örneğin, tehlikeli sınıfta 10 işçi çalışıyorsa bir ayda en az 100 dakikalık işyeri hekimi hizmeti olması gerekir. Yukarıdaki süre hesapları, tam zamanlı doktor atama yükümlülüğü ile birlikte dikkate alınır.

Benzer şekilde, iş güvenliği uzmanlarının çalışma süresi de risk sınıfına göre belirlenir. Örneğin tehlikeli sınıfta 1000 işçi başına 2 tam zamanlı İSG uzmanı görevlendirilir. Az tehlikeli işyerlerinde ise genellikle her 1000 çalışan için 1 iş güvenliği uzmanı hizmeti yeterli görülür. Bu oranlar, ilgili yönetmeliklerde ayrıntılı olarak tanımlanmıştır.

TEHLİKE SINIFINA GÖRE GÖREVLENDİRME ŞARTLARI

İş yerinin tehlike sınıfı, yapılan işin niteliği, kullanılan malzemeler, çalışma ortamı gibi unsurlar dikkate alınarak tespit edilir. Az tehlikeli, Tehlikeli ve Çok Tehlikeli olmak üzere üç seviyede sınıflandırma mevcuttur. Örnek olarak; ofis, mağaza, restoran gibi yerler genelde az tehlikeli, mobilya imalathanesi gibi işyerleri tehlikeli, inşaat veya kimya sanayisi ise çok tehlikeli sınıfa girer. Tehlike sınıfı, SGK sicil numarası veya mevzuattaki tebliğlerden öğrenilebilir.

Tehlike sınıfına göre, işyeri hekimi ve İSG uzmanı sayısı artırılabilir. Örneğin 2000 çalışanı aşan az tehlikeli bir işyerinde her 2000 kişiye bir tam zamanlı işyeri hekimi atanır. Çok tehlikeli işyerlerinde ise her 750 çalışana bir doktor görevlendirilir. İSG uzmanları için de risk sınıfları ve işçi sayısı esas alınarak benzer oranda atama yapılır. İşveren gerektiğinde kısmi süreli atama yapabilir veya aynı hekimin birden çok küçük işyerinde görev alması sağlanabilir.

İŞYERİ HEKİMİ VE İSG UZMANI BULUNDURMA MALİYETLERİ VE DEVLET DESTEKLERİ

İş Sağlığı ve Güvenliği hizmetleri özel sektör tarafından veya OSGB (Ortak Sağlık Güvenlik Birimi) aracılığıyla da sağlanabilir. OSGB’ler risk sınıflarına göre ücret tarifesi uygular. 2026 yılı itibarıyla işyeri hekimi/uzman hizmetleri için fiyatlar şöyle özetlenmiştir:

Az Tehlikeli

• İş Güvenliği Uzmanı: 250 TL

• İşyeri Hekimi: 270 TL

Tehlikeli

• İş Güvenliği Uzmanı: 600 TL

• İşyeri Hekimi: 540 TL

Çok Tehlikeli

• İş Güvenliği Uzmanı: 1.400 TL

• İşyeri Hekimi: 810 TL

• Diğer Sağlık Personeli: 200 TL

Öte yandan, devlet iş sağlığı hizmetlerini desteklemektedir. Kanun’a göre 10’dan az çalışanı bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerine, SGK primleri üzerinden finansman sağlanır. Destek kapsamında işyerinin İSG hizmet sözleşmesi olması ve İSG-KATİP’e kayıtlı olması gibi şartlar aranır. Bu destekler sayesinde işveren, OHS hizmet bedelinin bir kısmını SGK’dan geri alabilir. Destekten yararlanmak için işyeri risk sınıfı ve çalışan sayısına göre SGK kurumuna başvuru yapılması gerekir.

İş Sağlığı ve Güvenliği alanında karşılaşılabilecek soru ve sorunlar hukuki boyut içerebilir. Bu nedenle, konuyla ilgili hukuki destek almak önemlidir. İşverenler, alanında uzman bir iş hukuku avukatı ile çalışarak yasal yükümlülüklerini doğru şekilde yerine getirebilir ve ağır idari ceza veya tazminat risklerini azaltabilir.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI VE İŞ YERİ HEKİMİ BULUNDURMA ZORUNLULUĞU İÇİN KAÇ PERSONEL GEREKLİDİR?

Bu zorunluluk, işyerinin tehlike sınıfına göre değişir. Az tehlikeli sınıfında genellikle 1000 çalışan için 1 iş güvenliği uzmanı, tehlikeli sınıfta 500 çalışan için 1 uzman öngörülür. Çok tehlikeli sınıfta ise her 250-500 çalışana 1 uzman düşebilir. İş yeri hekimi sayısı da benzer şekilde; az tehlikeli sınıfta 2000 işçi için 1 doktor, tehlikeli sınıfta 1000 işçi için 1 doktor, çok tehlikeli sınıfta 750 işçi için 1 doktor şeklinde hesaplanır.

KİMLER İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI BULUNDURMAK ZORUNDADIR?

6331 sayılı Kanun’a göre, az tehlikeli sınıfındaki ve 50’den az işçi çalıştıran küçük işletmeler bile iş güvenliği uzmanı bulundurmak zorundadır. Bu kapsamda kamu veya özel sektördeki tüm işyerleri, tehlike sınıfı ne olursa olsun, ilgili sayıların sağlanması halinde uzman ve doktor atamakla yükümlüdür.

İŞ YERİ HEKİMİ KAÇ KİŞİ İÇİN GEREKLİDİR?

İş yeri hekimi ihtiyacı, işyerindeki çalışan sayısına göre belirlenir. Az tehlikeli sınıftaki bir işyerinde her 2000 çalışana 1 hekim, tehlikeli sınıfta her 1000 çalışana 1 hekim, çok tehlikeli sınıfta ise her 750 çalışana 1 hekim düşecek şekilde hekim görevlendirilir. Örneğin 750 çok tehlikeli işçi varsa 1 hekim, 1500 işçi varsa 2 hekim gereklidir.

İŞVEREN RESMİ TATİLLERDE İŞÇİ ÇALIŞTIRABİLİR Mİ?

İş Sağlığı ve Güvenliği ile doğrudan ilgili olmasa da genel iş kanunu gereği işçilerin resmi tatillerde zorunlu çalıştırılması yoktur. Ancak iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle kararlaştırıldıysa ve işçi onay verdiyse, işveren resmi tatilde çalışma yaptırabilir. İSG açısından ise, fazla çalışma ve dinlenme süreleri bu durumlarda da dikkate alınmalıdır.

AZ TEHLİKELİ İŞYERLERİ NELERDİR?

Az tehlikeli işyerleri, genel olarak büro, ofis, perakende satış (mağaza), lokanta, eğitim kurumları gibi işyerlerini kapsar. Örneğin ofisler, bankalar, dükkânlar, okullar, oteller az tehlikeli sınıfa örnek verilebilir. Bu sınıf, tehlike düzeyi düşük işler için tanımlanmıştır.

İŞYERİNİN TEHLİKE SINIFINI NASIL ÖĞRENEBİLİRİM?

Bir işyerinin tehlike sınıfı, SGK Sicil Numarası veya İşyeri Sicil Numarası üzerinden öğrenilebilir. SGK sicil numarasının 2. hane ile 7. hanesi arasında “NACE kodu” yer alır; bu kod İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’ndeki kategorilere göre sınıflandırma yapar. Ayrıca Çalışma Bakanlığı’nın ilgili liste ve hesaplama araçları internet sitesinde tehlike sınıfını kontrol etmek mümkündür.

İŞ YERİ TEHLİKE SINIFI NEYE GÖRE BELİRLENİR?

İşyerinin tehlike sınıfı, yapılacak asıl iş ve işlemlerin risk derecesine göre belirlenir. Aynı zamanda kullanılan kimyasal, fiziksel ve biyolojik etkenler, iş makinaları, çalışma düzeni gibi faktörler dikkate alınır. Sınıflandırma, “İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği”nde tanımlanan faaliyet kodlarına göre yapılır.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDEN KİM SORUMLUDUR?

Asıl sorumluluk işverene aittir. İşveren, yukarıda özetlenen yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlüdür. İşveren, gerekli tedbirleri almak, mevzuata uygun düzenlemeleri sağlamak ve gerekli personeli görevlendirmek suretiyle işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlar. İş kazası veya meslek hastalığı olması hâlinde işveren kusuru aranır.

İŞ GÜVENLİĞİNİ KİM DENETLER?

6331 sayılı Kanun’un 24. maddesine göre işyeri denetim yetkisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişlerine aittir. Bakanlık müfettişleri işyerlerini denetleyerek mevzuata uyumu kontrol eder. İşverenin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği bu denetimlerle incelenir.

İŞ YERİ HEKİMİ BAŞKA YERDE ÇALIŞABİLİR Mİ?

Evet, işyeri hekimleri genellikle birden çok işyerinde kısmi süreli sözleşmeyle çalışabilir. Ancak tam zamanlı görevlendirme şartları varsa (ör. 2000+ çalışanlı işler), o şartlara uygun çalışmaları gerekir. Örneğin 750’si tamamlamayan çok tehlikeli bir işyerinde çalışmaya yetkili bir işyeri hekimi, başka işyerlerinde de aynı anda kısmi süreli hizmet verebilir.

İŞ YERİ HEKİMİ KİMLER OLABİLİR?

6331 sayılı Kanun’a göre işyeri hekimi olabilmek için TTB onaylı bir İş Yeri Hekimliği yetki belgesine sahip olmak gerekir. Yani tıp fakültesi mezunu olup işyeri hekimliği sertifikası almış doktorlar bu görevi üstlenebilir. İşveren veya çalışanlar arasından bu niteliklere sahip biri seçilebilir. Az çalışanlı az tehlikeli işletmelerde ise işveren kendisi de gerekli eğitimi alıp yetkili belgesiyle bu hizmeti verebilir.

İŞ YERİ HEKİMİ HANGİ İLAÇLARI YAZABİLİR?

İşyeri hekimi, çalışanların mesleki sağlık sorunlarına yönelik ilaçları yazabilir. Örneğin meslek hastalığı tedavileri veya iş kaynaklı rahatsızlıklarda hekimin reçetesi geçerlidir. Ancak reçeteli ilaç ihtiyacı iş dışında genel sağlık sorunları içinse genellikle aile hekimi veya hastane doktoruna yönlendirme yapılır. Kısacası, işyeri hekiminin yazdığı ilaçlar mesleki sağlık hizmetleriyle sınırlıdır.

İŞ YERİ HEKİMİ RAPOR VERİR Mİ?

Evet, işyeri hekimi sağlık muayenelerine dayalı rapor düzenleyebilir. Örneğin işe giriş raporu, periyodik sağlık kontrol raporu veya meslek hastalığı ön tanısı raporları işyeri hekiminden alınır. Ancak iş göremezlik (raporlu izin) taleplerinde resmi iş göremezlik raporunu aile hekimi veya tam teşekküllü hastane verebilir. İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı, işyeri hekiminin sağlık gözetimi kapsamında muayene ve rapor düzenleyebileceğini öngörür.