Vasiyetnamenin tenfizi davası nedir, nasıl açılır? On yıllık zamanaşımı süresi ne zaman başlar? Yargıtay’ın güncel kararları ışığında vasiyetnamenin yerine getirilmesi, tapu iptal ve tescil süreçlerine dair tüm detayları rehberimizde bulabilirsiniz.

GÜNCEL YARGITAY İÇTİHATLARI IŞIĞINDA VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASI

Miras hukuku, duygusal yoğunluğun yüksek olduğu ancak hukukun teknik kurallarının da bir o kadar sıkı uygulandığı bir alandır. Mirasbırakanın vefatından sonra, son arzularının yer aldığı vasiyetnamelerin hayata geçirilmesi süreci, uygulamada vasiyetnamenin tenfizi olarak adlandırılır. Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) bu isimle müstakil bir dava türü açıkça düzenlenmemiş olsa da, Yargıtay içtihatları ile şekillenmiş olan bu dava, vasiyet alacaklılarının haklarına kavuşması için en kritik araçtır. Bu yazımızda, vasiyetnamenin tenfizi davası nedir, nasıl açılır, zamanaşımı ne zaman başlar ve tapu tescili nasıl yapılır gibi merak edilen tüm konuları, en güncel Yargıtay kararlarıyla birlikte detaylandıracağız.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ NEDİR?

“Tenfiz” kelimesi köken olarak “yerine getirme”, “icra etme” veya “uygulama” anlamlarına gelir. Hukuki terminolojide ise vasiyetnamenin tenfizi, bir vasiyetnamede yer alan maddi anlamda ölüme bağlı tasarrufların (belirli mal vasiyeti gibi) yasal mirasçılar tarafından yerine getirilmemesi durumunda, mahkeme aracılığıyla bu iradenin zorla icra edilmesini ifade eder.

Türk hukukunda mirasçı atanması durumunda, mirasçılar külli halefiyet ilkesi gereği tereke üzerinde kendiliğinden yasal mirasçı gibi hak sahibi olurlar. Ancak kendisine “belirli bir mal” (örneğin bir taşınmaz, araç veya nakit para) vasiyet edilen kişi, yani vasiyet alacaklısı, mirasçı sıfatını kazanamaz. Vasiyet alacaklısı, vasiyet edilen malın mülkiyetini mirasbırakanın ölümüyle kendiliğinden kazanamaz; sadece yasal mirasçılara karşı “bu malın bana verilmesini istiyorum” diyebileceği kişisel bir alacak hakkına sahip olur. İşte bu kişisel hakkın yasal mirasçılar tarafından rızaen yerine getirilmemesi durumunda açılan davaya vasiyetnamenin tenfizi davası denir.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASININ ŞARTLARI NELERDİR?

Bir vasiyetnamenin tenfizi davasının başarıyla sonuçlanabilmesi ve mahkemenin kabul kararı verebilmesi için belirli ön şartların gerçekleşmiş olması gerekir.

1. BELİRLİ BİR MALIN VASİYET EDİLMİŞ OLMASI

Tenfiz davası, esas olarak “belirli mal bırakma” (muayyen vasiyet) durumlarında söz konusu olur. Eğer mirasbırakan sizi mirasçısı olarak atamışsa (örneğin “malvarlığımın 1/4’ünü arkadaşım Ahmet’e bırakıyorum” demişse), sizin tenfiz davası açmanıza gerek yoktur; mirasçılık belgesi alarak haklarınızı talep edebilirsiniz. Ancak “Üsküdar’daki evimi Ahmet’e bırakıyorum” gibi net bir mal tespiti varsa, burada belirli mal vasiyeti vardır ve tenfiz davası gündeme gelir.

2. VASİYETNAMENİN USULÜNE UYGUN ŞEKİLDE AÇILMIŞ OLMASI

Bu davanın dinlenebilmesi için olmazsa olmaz şart, vasiyetnamenin mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından usulüne uygun şekilde açılıp okunmuş olmasıdır. Mahkeme, vasiyetnamenin açılmasına karar vermeli, tüm mirasçılara tebligat çıkarmalı ve bu karar kesinleşmelidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin önceki kararlarına göre, açılmamış bir vasiyetnamenin tenfizi istenemeyip; bu durumda dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilmeyip, vasiyetin açılması davasının sonucunun beklenmesi (bekletici mesele yapılması) gerekiyordu. Ancak aşağıda bahsedilecek Hukuk Genel Kurulu kararıyla bu durum değişmiştir.

3. VASİYETNAMENİN GEÇERLİ OLMASI VE AYAKTA KALMASI

Vasiyetname yasal mirasçılar tarafından iptal edilmemiş olmalıdır. Eğer taraflar arasında derdest bir vasiyetnamenin iptali davası varsa, tenfiz davasına bakan mahkeme bu iptal davasının sonucunu “bekletici mesele” yapmak zorundadır. Vasiyetname iptal edilirse, tenfiz davası da konusuz kalır.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASINDA ZAMANAŞIMI: 10 YIL NE ZAMAN BAŞLAR?

Vasiyetnamenin tenfizi davasında en çok tartışılan ve hak kayıplarına yol açan konu zamanaşımı süresidir. TMK m. 602 uyarınca, vasiyet alacaklısının dava hakkı, vasiyeti öğrenmesinden itibaren 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ancak bu “öğrenme” anının ne zaman olduğu konusunda yargı sistemimizde büyük bir değişim yaşanmıştır.

1. KLASİK GÖRÜŞ: VASİYETNAMENİN AÇILMASI KARARININ KESİNLEŞMESİ

Yargıtay’ın uzun yıllar boyunca uyguladığı klasik görüşe göre, 10 yıllık zamanaşımı süresi, vasiyetnamenin açılıp okunduğuna dair Sulh Hukuk Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihte başlar. Bu görüşe göre, bir vasiyetname hukuken kesin olarak açılmadan, vasiyet alacaklısının hakkını kullanması mümkün değildir.

2. 2020 YILI SONRASI GÖRÜŞ: FİİLİ ÖĞRENME VEYA TEBLİĞ TARİHİ

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu (HGK), 2020 ve sonrasındaki kararlarında kanunun lafzına daha bağlı kalarak görüş değiştirmiştir. Yeni görüşe göre; vasiyet alacaklısı vasiyetnamenin içeriğini vasiyetnamenin açıldığı duruşmada hazır bulunarak öğrenmişse duruşma tarihinde, eğer duruşmada değilse kendisine yapılan resmi tebligat tarihinde 10 yıllık süre işlemeye başlar.

3. VASİYETNAMENİN İPTALİ DAVASINI ESAS ALAN GÖRÜŞ

Zamanaşımı konusundaki güncel ve vasiyet alacaklılarını koruyan yaklaşım, Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 30.04.2024 tarihli (E. 2023/5462, K. 2024/2289) sayılı ilamı ile ortaya konulmuştur. Bu karara göre; eğer vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin bir vasiyetnamenin iptali davası açılmışsa, tenfiz davası için zamanaşımı süresi bu iptal davasında verilen ret kararının kesinleşmesiyle başlar.

Yargıtay’ın bu yaklaşımının temelinde yatan mantık şudur: Bir vasiyetnamenin geçerliliği mahkeme önünde tartışmalı iken (iptal davası sürerken), vasiyet alacaklısından bu vasiyetin tenfizini (yerine getirilmesini) istemesini beklemek hukuki bir çelişkidir. “Hukuki engel varken zamanaşımı işlemez” ilkesi gereğince, zamanaşımı saati ancak vasiyetname üzerindeki tartışma bittiğinde çalışmaya başlar.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASI NASIL AÇILIR?

Vasiyetnamenin tenfizini isteyen kişi, hazırlayacağı bir dava dilekçesi ile görevli ve yetkili mahkemeye başvurmalıdır. Süreç şu şekilde ilerler:

• Görevli Mahkeme: Vasiyetnamenin tenfizi davası malvarlığı haklarına ilişkindir ve çekişmeli bir yargı işidir. Bu nedenle dava, Asliye Hukuk Mahkemesi‘nde açılmalıdır. Sulh Hukuk Mahkemesi sadece vasiyetin açılması için yetkilidir, tenfiz kararı veremez.
• Yetkili Mahkeme: Miras hukukuna ilişkin davalarda kesin yetki kuralı geçerlidir. Dava, mirasbırakanın ölümünden önceki son yerleşim yeri mahkemesinde açılmalıdır. Başka bir yer mahkemesinde açılan dava, yetkisizlik nedeniyle reddedilir.
• Davacılar: Davayı vasiyet alacaklısı veya onun vefatı durumunda vasiyet alacaklısının mirasçıları açabilir.
• Davalılar: Dava, vasiyeti yerine getirmekle yükümlü olan yasal ve atanmış tüm mirasçılara karşı açılmalıdır. Eğer mirasbırakan bir “vasiyeti yerine getirme görevlisi” atamışsa, dava ona karşı da yöneltilebilir.

TAPUDA VASİYETNAMENİN TENFİZİ NEDİR VE NASIL YAPILIR?

Bir taşınmazın vasiyet yoluyla devri, halk arasında en çok merak edilen hususlardan biridir. Vasiyetname ile doğrudan tapu alınır mı? Sorusunun cevabı kural olarak “hayır”dır. Mirasçılar, vasiyet alacaklısına tapuda rızalarıyla devir yapmadıkları sürece, vasiyet alacaklısı tek başına vasiyetnameyi tapuya götürüp tescil yaptıramaz.

Tapuda tescil işleminin yapılabilmesi için;

1. Mahkemeden alınmış kesinleşmiş bir tenfiz kararı gerekir.
2. Mahkeme kararı, taşınmazın tapu bilgilerini açıkça içermeli ve tapu iptal-tescil hükmü barındırmalıdır.
3. Vasiyet alacaklısı, bu kesinleşmiş mahkeme ilamı, kimliği, emlak beyan değeri gibi belgelerle tapu müdürlüğüne başvurarak tescili sağlar.

Eğer mirasbırakan bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa, bu görevli mirasçıların rızasına gerek kalmaksızın vasiyetnameye dayanarak tescil talebinde bulunabilir. Bu durum vasiyet alacaklısı için büyük bir pratiklik sağlar.

VASİYETNAMENİN İPTALİ DAVASININ TENFİZE ETKİSİ

Vasiyetnamenin tenfizi davası, özünde vasiyetnamenin geçerliliğinin tespitine dayanır. Eğer yasal mirasçılar vasiyetnamenin sahte olduğunu, mirasbırakanın ehliyetsiz (örneğin akıl sağlığının yerinde olmadığı) olduğunu veya baskı altında yapıldığını iddia ediyorlarsa, öğrenmeden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde vasiyetnamenin iptali davası açmalıdırlar.

İptal davası açıldığında, tenfiz davası bu durumu bekletici mesele yapar. Mahkeme önce vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına karar verir. İptal davası reddedilip kesinleşirse, vasiyetname artık “infaz edilebilir” hale gelir. Bu aşamada, yukarıda bahsettiğimiz Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin kararı uyarınca, zamanaşımı süresi de bu kesinleşmeyle birlikte yeniden veya ilk kez işlemeye başlar.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASI AÇILMAZSA NE OLUR?

Vasiyetnamenin tenfizi davası açılmadığı takdirde, mirasbırakanın son iradesi hukuken kadük kalır. Vasiyet edilen malvarlığı yasal mirasçıların elinde kalmaya devam eder ve vasiyet alacaklısı bu haklarını cebren (zorla) alamaz. Özellikle zamanaşımı süresi (10 yıl) geçtikten sonra mirasçılar zamanaşımı defini ileri sürerse, vasiyet alacaklısı haklarından tamamen mahrum kalabilir. Bu nedenle, vasiyetnamenin açılmasından itibaren sürecin titizlikle takip edilmesi hayati önem taşır.

---

Vasiyetnamenin tenfizi süreci, miras hukukunun teknik davalarından biridir. Özellikle Yargıtay’ın 2020 sonrası değişen “öğrenme” kriteri ve 2024 tarihli “iptal davası bekletici meseledir” kararı, davanın seyrini değiştirebilecek güçtedir. Hak kaybına uğramamak, 10 yıllık zamanaşımı süresini kaçırmamak ve tapu tescil işlemlerini hatasız tamamlamak için miras hukuku alanında uzman bir avukatın profesyonel desteğini almanız önemlidir.

---

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASI KAÇ YIL İÇİNDE AÇILMALIDIR?

Vasiyetnamenin tenfizi davası, vasiyetnamenin içeriğinin öğrenildiği tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Ancak vasiyete konu olan hak, mirasbırakan tarafından ileri bir tarihe veya şarta (örneğin “torunum üniversiteyi bitirince”) bağlanmışsa, 10 yıllık süre bu şartın gerçekleştiği (muacceliyet) tarihten itibaren başlar.

VASİYETNAME TAPUYA ŞERH EDİLİR Mİ?

Mirasbırakan hayatta iken vasiyetname tapuya şerh edilemez; vasiyetname tek taraflı bir tasarruftur ve vasiyetçinin ölümüne kadar her an vazgeçme hakkı vardır. Ancak vefattan sonra, vasiyet alacaklısı tenfiz davası açarken, taşınmazın başkasına devrini önlemek amacıyla mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alarak tapu kaydına şerh konulmasını talep edebilir.

VASİYETNAME KAÇ YIL GEÇERLİDİR?

Vasiyetnameler kural olarak zamanaşımına uğramaz; yani bir vasiyetname düzenlendikten 30 yıl sonra da mirasbırakan vefat ederse geçerliliğini korur. “Vasiyetname kaç yıl geçerlidir” sorusu aslında “tenfiz davası açma hakkı” ile ilgilidir ve bu hak yukarıda belirttiğimiz üzere 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

VASİYETNAMENİN TENFİZİNİ KİMLER İSTEYEBİLİR?

Tenfiz davasını sadece vasiyetnamede lehine mal veya hak bırakılan vasiyet alacaklısı açabilir. Atanmış mirasçılar (belli bir oranla mirasçı olanlar) doğrudan mirasçı sıfatına sahip oldukları için tenfiz davası açmalarına gerek yoktur, mirasçılık belgesiyle işlem yapabilirler.

VASİYETNAME İLE TAPU ALINIR MI?

Vasiyetnamenin kendisi bir tapu senedi değildir. Vasiyetname ile tapu alabilmek için ya tüm mirasçıların tapu müdürlüğüne gidip rızai devir yapması ya da Asliye Hukuk Mahkemesi’nden alınan kesinleşmiş tenfiz/tescil kararının tapuya sunulması gerekir.

VASİYETNAMENİN YERİNE GETİRİLMESİ ŞART MI?

Vasiyetname, mirasbırakanın son iradesidir ve mirasçıların bu iradeye uyma yükümlülüğü vardır. Eğer mirasçılar vasiyeti yerine getirmezlerse, vasiyet alacaklısı tenfiz davası açarak bu borcun mahkeme yoluyla zorla yerine getirilmesini sağlayabilir.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASI MASRAFLARI NELERDİR?

Vasiyetnamenin tenfizi davaları, davanın konusunu oluşturan malın değeri üzerinden nispi harca tabidir. Yani vasiyet edilen taşınmazın veya paranın değeri ne kadar yüksekse, mahkemeye ödenen harç da o oranda artar. Ayrıca dava sonunda haksız çıkan taraf, karşı tarafın avukatlık ücretini de ödemekle yükümlü tutulur.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASI NE KADAR SÜRER?

Dava süresi, mirasçı sayısına, tebligatların yapılıp yapılamadığına ve vasiyetnamenin iptali gibi başka davaların olup olmadığına göre değişir. Ortalama bir tenfiz davası 1 ila 2 yıl arasında sonuçlanmaktadır.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASINDA ŞAHİT DİNLENİR Mİ?

Vasiyetnamenin geçerliliği, mirasbırakanın ehliyeti veya vasiyetnameye konu malın tespiti gibi hususlarda tanık beyanlarına başvurulabilir. Ancak bunlara yönelik beyanlar asıl olarak vasiyetnamenin iptali davasının konusu olup, vasiyetnamenin şekli şartlarına ilişkin iddialar genellikle resmi belgeler üzerinden incelenir.

VASİYETNAMENİN TENFİZİ DAVASINDA KEŞİF YAPILIR MI?

Eğer vasiyet edilen mal bir taşınmaz ise, taşınmazın değerinin belirlenmesi, sınırlarının tespiti veya üzerinde bir yapı (kat mülkiyeti sorunu gibi) olup olmadığının anlaşılması için mahkemece bilirkişi eşliğinde keşif yapılacaktır.